Ameliyat Öncesi ve Sonrası

Kalça Protezi Ameliyatına Hazırlık Aşamaları 

Ameliyattan önce ortopedi cerrahı hastayı muayene eder. Cerrah:

  • Medikal geçmişiniz ve güncel ilaçlarınız hakkında sorular sorar.
  • Ameliyat olmak için yeterince sağlıklı olduğunuzu kontrol etmek için genel fiziksel muayene yapar.
  • Eklemdeki hareket açıklığını ve çevreleyen kasların gücüne dikkat ederek kalçanızı muayene eder.
  • Kan testi, röntgen veya muhtemelen MRI testine karar verir.

 

Bu operasyon öncesi değerlendirmeler, ameliyat hakkında sorular sormanız için iyi bir fırsattır. Operasyon hakkında soru işaretleriniz varsa sormaktan çekinmeyin. Doktor ya da cerrahınız ameliyata hazırlık çerçevesinde egzersiz programı tavsiye edebilir. Bazı doktorlar, ameliyat öncesi sağlam bir kas yapısı ve esneklik programını izleyen kişilerin daha iyi sonuçlara ve iyileşme sürecine ulaştıklarına inanır. Buna rağmen, ilerlemiş osteoartriti olan kişilerde egzersiz programları daha az etkilidir. Doktorunuzla egzersiz programı hakkında konuşun.

 

Kalça Protezi Ameliyatında Karşılaşabileceğiniz Durumlar

Ameliyat öncesinde kıyafetlerinizin çıkarılması istenir ve hastane önlüğü giyilir. İlk gelen sağlık görevlisi anesteziyolojist olabilir. Genel anestezi ya da vücudun yarı alt kısmını uyuşturan spinal blok uygulanır. Kalça protez ameliyatında enfeksiyon ya da kan pıhtılaşması gibi muhtemel komplikasyon riski olduğu için cerrahınız ameliyat öncesi antibiyotik ya da kan inceltici gibi prevantif ilaçlar verebilir.

 

Kalça Protezi Ameliyatı Sırasında Yapılacak İşlemler

Kalça protezini gerçekleştirmek için cerrahınız:

  • Kalçanın ön ya da yan kısımlarında doku tabakası boyunca insizyon gerçekleştirir.
  • Sağlıklı kemiğe dokunmamak suretiyle hastalıklı ve zarar görmüş kemik ve kıkırdağı alır.
  • Zarar görmüş soketi değiştirmek için protez soketi pelvik kemiğine yerleştirir.
  • Uyluk kemiğine bağlı femurun üstündeki yuvarlak yapıyı protez topuyla değiştirir.

 

Yeni yapay eklem, sağlıklı bir kalça ekleminin doğal, kaygan hareketlerini taklit etmek için tasarlanmıştır.

Kalça protez ameliyatı teknikleri gelişmektedir. Cerrahlar daha az invazif cerrahi teknikleri geliştirmeye devam ettikçe bu tekniklerin standart yöntemlere oranlara iyileşme ve ağrı sürecini azaltması umulmaktadır. Fakat standart kalça ameliyatıyla daha az invazif operasyonları karşılaştıran çalışmalar, karışık sonuçlar sunmaktadır.

 

Kalça Protezi Ameliyatı Sonrası

Bu süreçte anestezinin etkisi geçerken hasta dinlenme odasına alınır. Hemşire veya diğer anestezi görevlileri hastanın kan basıncı, nabız, ağrı, uyanıklık ya da rahatlık derecesini ve ilaca ihtiyaç duyma durumunu gözlem altında tutar.

 

Kan Pıhtılaşmasının Engellenmesi

Ameliyattan sonra bacaklarda yüksek pıhtılaşma riski bulunmaktadır. Bu komplikasyonu önlemek için muhtemel önlemler:

  • Erken hareket etme. Ameliyattan kısa süre sonra oturmak hatta değnek ya da yürüteç yardımıyla yürümeyle çalışması için hasta cesaretlendirilir. Bu prosedür muhtemelen ameliyat günü ya da ertesi günü uygulanır.
  • Baskı uygulanması. Ameliyat esnasında ve sonrasında bacaklarınıza, kan basıncı manşetine benzer elastik baskı çorapları ya da şişirilebilir manşonlar takılabilir. Şişirilmiş manşonların uyguladığı baskı sayesinde kanın bacak damarlarında birikmesi engellenir ve pıhtı oluşumu riski azalır.
  • Kan inceltici ilaçlar. Cerrahınız ameliyat sonrasında, enjekte ya da oral kan inceltici ilaç verebilir. Ne kadar sürede yürümeye başladığınıza, ne kadar aktif olduğunuza ve genel pıhtılaşma riskine bağlı olarak ameliyat sonrasında birkaç hafta daha kan inceltici ilaç kullanmanız gerekebilir.

 

Bir fizyoterapist, iyileşme sürecini kısaltmak için hastanede ve evde yapacağınız hareketler konusunda yardım edebilir.

Eklem ve kas hareketlerini geri kazanabilmek için aktivite ve egzersizler hayatınızın düzenli bir parçası olmalıdır. Fizyoterapistiniz güçlendirici hareketlilik egzersizleri tavsiye edecek ve değnek, yürüteç gibi yardımcılarla nasıl yürümeniz gerektiğini öğrenmenize yardımcı olacaktır. Terapi ilerledikçe, yardım almadan yürüme seviyesine gelene kadar bacağınıza verdiğiniz ağırlığı yavaş yavaş artırmanız gerekir.

 

Ameliyat Sonrası Evde İyileşme ve Bakım

Hastaneden ayrılmadan önce size ve bakıcınıza yeni kalçaya bakım süreci için tavsiyeler verilir. Rahat bir geçiş süreci için:

  • Yemeği bir arkadaş ya da akrabanızın hazırlaması için plan yapın.
  • Günlük eşyaları bel seviyesine yerleştirin, böylece bir şeyi almak için eğilmek zorunda kalmazsınız.
  • Tuvalet oturağını yükseltmek gibi evde bazı modifikasyonlar yapmayı düşünebilirsiniz.

 

Ameliyattan sonraki 6-8 haftalık süreçte, kalçanın düzgün bir şekilde iyileştiğinden emin olmak için tekrar muayene olmanız gerekir. İyileşme olumlu şekilde ilerliyorsa çoğu kişi bu aşamaya kadar kısıtlı da olsa normal yaşantılarına devam edebilir.

 

Kalça Protezi Ameliyatı Sonuçları

Kalça ameliyatı %90’ın üzerinde başarıya sahiptir. Ameliyat öncesi hissettiğiniz acının azalması ve eklemdeki hareket açıklığının artmasını bekleyebilirsiniz fakat ameliyat öncesi yapamadığınız hareketleri yapabilmeyi beklemeyin. Koşma ya da basketbol gibi yüksek impakta sahip aktiviteler hiçbir şekilde doktorun onayından geçmeyebilir. Fakat zamanla rahatça yüzebilir, golf oynayabilir, yürüyebilir veya bisiklet sürebilirsiniz.


Diz Protezi Ameliyatı

Hastalar ameliyathaneye alındıktan sonra önce uyutulmakta ya da belden anestezi uygulanmakta, steril ortam için ilgili bacak silinmekte ve örtülmekte sonrasında operasyon sistemleri kurulmaktadır. Ameliyatın başlangıcı esnasında anestezi doktoru tarafından genel veya epidural anestezi uygulanır.  Bu ortalama 40 dakika bir zaman gerektirmektedir. Operasyonun deneyimli ellerdeki normal süresi   2 saat civarındadır. Teknik olarak dizin ön kısmından uzunlamasına bir kesi ile ekleme ulaşılır. Haraplanmış olan kıkırdak ve kemik yapılar kesilerek çıkartılır. Operasyon ortalama 60 dakikada tamamlanır. Aynı seansta diğer dize de müdahale edilebilir. Ameliyat sonrası ağrıyı önlemek için PCA (hasta kontrollü analjezi) cihazları kullanılır. Kaybedilen kanları yerine koymak için kan verilmesi gerekebilir. Hastalar odalarına alındıktan sonra 2 saat içinde tamamen uyanık hale gelmektedir. Ağrı ağrı kesicilerle tamamen kontrol edilebilmektedir. Hastaların dizinde(kliniklerde uygulama farkları vardır) içeride biriken kanı boşaltmak için dren, elastik bandaj, bacağa giydirilmiş antiembolik çorap bulunur. 3-4 saat sonra hastalara yemek verilir. Ertesi gün hastalara bir walker yardımıyla kalkmalarına izin verilir. Operasyondan sonra ertesi gün hasta ayağı kaldırılıp tam yük verecek şekilde yürütülür. Ayağa kalkmadan önce 5 dakika kadar oturarak başın dönmediğinden emin olunmalı, baş dönerse uzanarak 1 saat sonra ayağa kalkma yeniden denenmelidir.  4-6 hafta yürüteç ve koltuk değneği kullanılması önerilir. Hastanede ortalama kalış süresi 3-5 gün kadardır. Taburcu olduktan sonra pıhtı oluşumunu önlemek için 3 hafta kan sulandırıcı ilaç kullanılır. Dikişler ameliyattan sonra ortalama 15-21 gün içinde alınır. Bu süre zarfında operasyon bölgesine su gelmemesi sağlanmalıdır.

Diz Protezi Ameliyatı Sonrası 

 

Hastanede (uygulamalar farklı olmakla beraber) 5-7 gün kalacaksınız. 2. gün doktorunuz size yatakta yapmaya başlayacağınız egzersizleri gösterecektir. Hastalar taburcu oldukları gün kendi kendine yatıyor/kalkıyor, tuvalete gidiyor ve dizini yatağın kenarından 90 derece bükebiliyor olmalıdır. Nadiren yatma süresi uzayan hastalar olabilir.

Dreniniz 2. veya 3. gün çekilecek ve pansuman yapılacaktır. Hastanede kaldığınız sürece dizinize buz uygulanacaktır. İlk 2 gece 38 civarında ateşiniz olabilir, enfeksiyon anlamına gelmez. Enfeksiyon bulguları 3. günde başlar.

Ameliyatın ikinci gününden itibaren diz bükme ve adale güçlendirme egzersizlerine başlanır. Bu egzersizler diz fonksiyonlarının tamamen kazanılmasına kadar devam eder. Egzersizler genellikle bir fizyoterapist tarafından uygulanır, eğer mevcutsa CPM denilen motorlu araçlarla da yapılabilir.

Eve döndükten operasyon sonrası 10. gün sonuna kadar bacağınızı uzatarak yatabilir veya oturabilirsiniz. Yemek için ayağınızı yere koyarak oturabilir ve ihtiyaçlarınız için walker aracılığı ile dilediğiniz kadar kalkıp yürüyebilirsiniz.. Bu dönemde dizinizdeki bandajı ve çorabı kesinlikle çıkarmayın. Bu dizinizin içinde kanama ve şişmeye neden olabilir. Egzersizlerinizi aksatmada her gün tarif edildiği şekilde yapınız. Bu sırada kan sulandırıcı ilacınızı kullanmayı aksatmayınız ve ağrınız olursa ağrı kesicinizi alınız.

Dikkat; ateşiniz 38 derece üzerine çıkar, dizinizde, bacakta ağrı-ayak parmaklarınızda şişme olursa doktorunuzu derhal arayın.
15. gün yaranız doktorunuz tarafından görülecektir ve uygunsa dikişleriniz alınır. Dikiş alındıktan sonra fizik tedavi başlanır. Fizik tedaviniz genellikle haftada 3 gün olmak üzere 3. ayın sonuna kadar devam edecektir. Sonuç ta kaliteli fizik tedavi en etkili faktörlerden biridir.

3.hafta sonunda yürütecinizi bırakıp bir bastona geçebilirsiniz. Bastonu sağlam tarafınızda kullanmalısınız. İki taraflı operasyon olmuşsanız yürüteci 6. haftaya kadar kullanabilirsiniz. 6-12 hafta içinde bastonunuzu tamamen bırakabiliriniz. Kendinizi güvende hissediyorsanız uzun süreler baston kullanabilirsiniz. 8. haftadan sonra daha aktif olabilirsiniz, araba kullanabilirsiniz fakat sportif aktivite halen yasaktır. 4. ay sonunda fizyoterapistiniz sportif aktivitelere yavaş yavaş başlatabilir. Tam spora dönüş 6 ay sonundadır.

Diz protezi uygulaması sonrasında hastaların çoğunda ağrılar tamamen geçer. Daha hafif ağrıları olan hastalarda non-steroid antiinflamatuar ilaçlar ağrı kontrolü için yeterlidir. Bacaktaki şekil bozukluğu tamamen düzeltilir. Yürüme, merdiven inip-çıkma gibi gündelik işler koltuk değneği veya yürüteç olmadan rahatlıkla yapılır. Yüzme, yürüyüş, koşma, bisiklet gibi mücadele gerektirmeyen sporlar yapılabilir, araç kullanılabilir. Gündelik yaşama geri dönen hastada obezite mevcutsa kilo vermesi önerilir. Protez sonrası hastanın zorlayıcı ve mücadele gerektiren spor yapmaması gerekir. Dizin aşırı bükülmesine neden olan yere oturma ve namaz kılma gibi gündelik aktivitelerin sandalyede yapılması önerilir.

Ameliyat Sonrası Riskler Nelerdir?

En sık karşılaşılan komplikasyon bacak damarlarında pıhtı oluşması ve embolidir. Buna yönelik olarak ameliyat sonrasında varis çorabı giydirilir ve pıhtılaşmayı engelleyici kan sulandırıcı ilaç uygulanır. Nadir görülen diğer bir komplikasyon ise enfeksiyon gelişmesidir. Buna yönelik olarak gerek ameliyat öncesi gerekse ameliyat sonrasında antibiyotik tedavisi uygulanır. Protez uygulanmış olan hastaların hayatları boyunca, diş çekimi veya ürolojik işlemler öncesi doktoruna protezi olduğuna dair bilgi vermesi, girişim öncesi uygun antibiyotik tedavisi alması gerekmektedir.

Enfeksiyon (ameliyat yerinin mikrop kapması); İyi ameliyathane koşullarında diz protezi operasyonlarında enfeksiyon oranı % 1 in altındadır. İyi ameliyathane koşulları derken “laminar air flow ” denilen mikrop bulaşmasını engelleyen özel bir sistem bulunması, ameliyathane ekibinin enfeksiyon konusunda çok bilinçli olması, kullanılan ekipmanlarının sterilizasyonunun (mikroptan arındırılması) çok dikkatli yapılması kastedilmektedir. Ameliyat sonrası enfeksiyon yüzeysel yada derin olabilmektedir. Yüzeysel enfeksiyonlar proteze kadar ulaşmamış enfeksiyonlar olup, genellikle kısa süreli antibiyotik tedavisi ile geçmektedir. Derin enfeksiyonlarda ise mikroplar proteze yerleşmekte, protezin gevşemesine neden olabilmektedir. Bu gibi durumlarda tedavi daha zor olup, uzun süreli antibiyotik tedavisi uygulanmakta, bazen mikrop kapmış dokuların temizlenmesi için ikinci bir ameliyat gerekebilmekte, hatta çok çok nadiren protezlerin çıkarılıp yerine spacer denilen geçici protezler takılıp, mikroplar tamamen yok olunca tekrar yeni bir protez (revizyon diz protezi) takılması gerekebilmektedir.

Enfeksiyon olmaması için anestezi sırasında damardan antibiotik verilmektedir. Antibiotik kullanımına ameliyat sonrası da devam edilmektedir. Ayrıca kullanılan aletlerin sterilizasyonuna çok dikkat edilmektedir.

Ameliyattan sonra kesi yerinde uzun süren kızarıklık ve yangı olması durumunda, uzun süre geçmeyen ağrılarda enfeksiyondan şüphelenmek gerekir. Bu nedenle mutlaka doktorunuzun önereceği aralıklarla kontrollere gidilmelidir.

Derin ven trombozu ( toplar damarlarda kan pıhtılaşması); Bu komplikasyon %5 in altındadır. Genellikle 3. günden sonra görülme olasılığı başlar, 6-10. günlerde en fazla görülür. Ancak nadiren de olsa operasyondan aylar sonra da görülebilmektedir. Derin ven trombozlarının % 5-10 kadarında (diz protez ameliyatı olmuş hastaların 10 binde 5-10 u ) pıhtının koparak akciğere veya beyine gitmesi sonucu hayati risk oluşabilir. Hastaların bazılarında ek risk faktörleri de vardır. Bunlar kadınlarda doğum kontrol hapları kullanılması, hastaların daha önceden derin ven trombozu geçirmiş olması, bacaklarında varis bulunması, ailevi yatkınlık olması durumlarıdır.

Derin ven trombozundan korunmak için kan sulandırıcı ilaçlar kullanılmakta, operasyon sonrası anti embolik çoraplar giydirilmektedir. Erken dönemde yatak içi egzersizlere başlanmakta ve hastaların biran önce ayağa kaldırılıp yürütülmesine önem verilmektedir. Eğer ek risk faktörleri varsa bu uygulamalar daha da uzatılmaktadır.

Ameliyattan sonra özellikle ilk birinci haftada baldırınızda ağrılı bir şişlik oluşması derin ven trombozu açısından anlamlı olup, mutlaka doktorunuza danışmanız gerekir.

Teknik hatalar; Protez ameliyatları teknik olarak son derece karmaşık operasyonlardır. Bu nedenle teknik hatalara bağlı komplikasyon olasılığı her zaman ve her yerde olabilmektedir. Deneyimli cerrahlarca yapılan ameliyatlarda teknik hatalara bağlı komplikasyonların riskleri çok azalmakta ve sonuca etki eden teknik hatalar çok nadiren oluşmaktadır.