Türkiye’nin, Ortopedi & Travmatoloji Uzmanı, Diz ve Kalça Protezi Profesörü…

Kırık & Çıkık Nedir?

kirik-belirtileri-nelerdir

Kırık Nedir?

Kırık Nedir?

Kırık, bir kemiğin çoğunlukla büyük basınçların etkisinde kalmasıyla parçalanmasıdır. Kırıklar genellikle üçe ayrılarak sınıflandırılır: Yer değiştirmesiz yalın kırıklar; yer değiştirmeli kapalı kırıklar; açık kırıklar. Açık kırıklar, kırıkların genel tehlikelerinin yanı sıra, mikrop kapma tehlikesi taşıyan bir yara da ortaya çıktığından, daha karmaşık sorunlara yol açabilirler. Kırıkların tedavisinde, kırık uçlar eski durumlarına getirilip birleştirilerek öylece kalmalarının sağlanması genellikle, birkaç haftada kaynama ve iyileşmeyle sonuçlanır.

Kırık Çeşitleri

  • Kapalı Kırık: Kemik bütünlüğü bozulmuştur ancak deri sağlamdır.
  • Açık Kırık: Deri bütünlüğü bozulmuştur. Kemik uçları dışarı çıkmıştır, beraberinde kanama ve enfeksiyon riski taşırlar.
  • Parçalı Kırık: Kemik birden fazla yerden kırılmıştır.

Kırık Belirtileri Nelerdir?

  • Hareket ile artan ağrı
  • Şekil bozukluğu
  • Hareket kaybı
  • Ödem ve kanama nedeniyle morarma Ağrılı bölgelerin tespiti için elle muayene gereklidir.

Kırıklarda İlk Yardım Nasıl Olmalıdır?

  • Hayatı tehdit eden yaralanmalara öncelik verilir.
  • Hasta/yaralı hareket ettirilmez, sıcak tutulur.
  • Kol etkilenmişse yüzük ve saat gibi eşyalar çıkarılır (aksi takdirde gelişebilecek ödem doku hasarına yol açacaktır).
  • Tespit ve sargı yapılırken parmaklar görünecek şekilde açıkta bırakılır. Böylece parmaklardaki renk, hareket ve duyarlılık kontrol edilir.
  • Kırık şüphesi olan bölge, ani hareketlerden kaçınılarak bir alt ve bir üst eklemleri de içine alacak şekilde tespit edilir. Tespit malzemeleri sopa, tahta, karton gibi sert malzemelerden yapılmış olmalı ve kırık kemiğin alt ve üst eklemlerini içine alacak uzunlukta olmalıdır.
  • Açık kırıklarda, tespitten önce yara temiz bir bezle kapatılmalıdır.
  • Kırık bölgede sık aralıklarla nabız, derinin rengi ve ısısı kontrol edilir.
  • Kol ve bacaklar yukarıda tutulur.
  • Tıbbi yardım istenir (112).

Bölgesel Şişlik

Kırık bölgesindeki kanama ve bunun komşu yumuşak dokulara sızması, ayrıca bu dokularda da kanamanın olması ve daha sonra kanın pıhtılaşması şişlik nedenlerinden biridir. Başka bir neden de bu bölgede ödemin gelişmesidir. Bazı kırıklarda kemiğin kırık uçları üst üste biner. Böylece burada kemiğin kalınlığı iki katma çıkmış olur. Bu da başka bir şişliğin nedeni olur. Kırık uçların Üst üste binmesi sonucu kırık kemiğin boyu da kısalır. Bu durumda kemiğin çevresindeki yumuşak dokular bol gelip kıvrım yaparlar. Bu da bölgesel şişliğe yardım eder. Şişlik birkaç saatte artarsa büyük damarlarda yaralanmayı düşündürür. Femur, omurga gibi derindeki kemiklerin kırıklarında şişlik dikkati çekmez.

Şekil Bozukluğu

Kırık kemiğin boyu kısalabilir ve/veya kemik kırık bölgesinde normalde bulunmayan bir açı yapabilir. Kırık kemik kendi ekseni üzerinde bir miktar dönüp ait olduğu organa şekil kazandırabilir. Kırık bir kemik bütünlüğünü kaybetmiş olacağından, doğal görevlerini yerine getiremeyecektir. Örneğin uyluk kemiği kırılmış olan bir hasta, çok özel bir durumun dışında, kırık olan bacağı üzerine basamayacak, yürüyemeyecektir.

Anormal Hareket

Kemik bütünlüğü kaybedilmiş olduğundan, merkezi kırık uçları olan anormal hareketler oluşacaktır. Örneğin kol kemiği ortadan kırıldığında, kolun tam ortasından bükülme olabilecektir.

Ekimoz

Ekimoz, herhangi bir travmaya bağlı olarak cilt altındaki kılcal damarların hasarına bağlı olarak kanın cilt altına sızmasıdır. Sızan kan vücut tarafından metabolize edilir. Ekimoz kırmızı, mavi, mor, lacivert, kahverengi, yeşil ve sarı renkler aldıktan sonra solar, kaybolur. Ekimoz (Morartı) ilk günlerde mor renkteyken sonra kızıla, daha sonra yeşile ve en sonunda da sarıya dönüşüp kaybolur. Ekimozun kaybolması 3 hafta kadar sürebilir.

Radyolojik Belirtiler

Kırığın teşhisi kadar tedavisi ve sonucuna ışık tutacak olan radyolojik incelemeyle kırık derecesi, sayısı, yapısı, uçların durumu, kırığın yeri, çıkık ve yabancı cisim bulunuşu ancak iyi bir radyolojik incelemeyle anlaşılır.

Kırık Tedavisinin Süreci

kirik-tedavisi

Kırıklarda-İlk-Yardım

Kemik kırılması ani olan bazı düşmeler, çarpmalar ve darbelerin alınması sonucunda oluşan sağlık problemlerinden biridir. Son derece acılı bir süreç olarak bilinmektedir. Kemik kırılması çeşitli bölgelerde çatlamalara neden olabiliyorken bazı bölgelerde de parçalanmaya kadar ilerleyebilmektedir ve yine bazı bölgelerde de kırılmalar kendini hiç göstermeyebilir. Kemik kırılması oluşmuş olan kısımda ilk olarak ağrı ve bazı şişkinlikler meydana gelir. Kırılma kendini şişkinlikler ve morluklar ile göstermektedir. Kemik kırılması oluştuğu anda yapılabilecek hususlara gelirsek ilki kemik uçlarını birbirleri ile doğru bir şekilde birleştirmektir. Kemik kırılması bulunan noktalar yoklandıkları zaman çeşitli tıkırtılar hissedilebilmektedir. Bazı esnalarda da kırılmış olan kemikler bazı kasları, deriyi ve etleri delebilmekte ve dışarıya kadar çıkabilmektedir.

Kırıkların Yol Açtığı Türler

Kırık oluştuktan bir süre sonra kırıkların yol açtığı türlerine göre bazı tedavi yöntemleri uygulanmaktadır. Tedavi süreçleri zaman zaman hafif olabiliyorken bazen de zor süreçlere girilebilmektedir. Bu husus da kırığın oluştuğu bölgeye göre de değişimler sunabilmektedir. Kırık olduğu zamanlarda oluşan ağrıları minimuma indirmek ilk öncelik olacaktır her zaman. Oluşan ağrı ve çeşitli ödemlerin çeşitlerini azaltma amacı ile bazen ilaçlara başvurulabilmektedir ki ilaçlar da çoğu zaman fayda edebilmektedir. Ek olarak belirtmek gerekirse kırık bölgesine sıcak veya soğuk tamponlar yapılabilmekte ve fizik tedavi cihazlarından da hızlı bir şekilde faydalanabilmektedir. Bu ürünlere de elektrik akımları ve derin ısıtıcılar gibi farklı cihazları örnek gösterebiliriz. Bu yöntemler yine kırığın hızlıca iyileşmesini sağlayabilmektedir.

Darbeler Sonucu Kırık ve Çatlamalar

Darbeler sonucunda kemiklerde bazı kırıklar veya bazı çatlaklar oluşabilir. Oluşan kırıkların acıları yumuşak doku zedelenmesi ve çeşitli çatlaklara göre de değişimler sunabilmektedir. Kapalı kırık veya açık kırık olarak da ikiye ayrılabilen kırık çeşitleri vardır. Kapalı kırıklar kemik derinin üstüne çıkmamış ve kendini göstermemektedir. Açık olan kırıklarda kırık kemik ucu deriyi delmiştir ve artık dışarıya çıkmıştır. Açık olan kırık çeşitlerinde mikrop kapma olasılığı oldukça yüksektir. Buna ek olarak kırık çeşitlerinden dolayı da oluşabilen ağrılar için de ekstra olan bazı bitkisel yollara başvurulabilir ve bu bitkisel yollarda ağrı sürecini dindirebilmektedir. Kırık ilk oluştuğu zamanlar doktora başvurulmalıdır

 

Çıkık Nedir?

cikik-tedavisi

Çıkık-Neden-Oluşur

Çıkık; eklem yüzeylerinin kalıcı olarak ayrılmasıdır. Çıkık, dıştan bir gücün baskısıyla oluşabileceği gibi eklemi oluşturan kemiklerde doğuştan var olan bozukluktan olabilir. Bunun dışında eklemdeki iltihap ve ur gibi olaylar da çıkığa neden olabilir. En önemli belirtisi ise hareket ettikçe artan ağır ve işlev bozukluğudur. Eklemi yapan kemikler arasındaki ilişkinin bozulmasıyla kimi bölümlerde olağandışı çıkıntılar, kimi yerlerde de çöküntüler görülebilir. Eklem hareket ettirilmeye çalışıldığında kemik yüzlerinin sürtünmesiyle bir ses duyulabilir.

 

Gözle görülür deformasyon (ezilme) veya yerinden çıkma;

  • İlgili bölgede şişkinlik veya renk kaybı.
  • Yoğun ağrı.
  • İşlev kaybı.

Bir kemik veya eklemde çıkık ya da kırık olduğuna karar vermek bazen güç olabilir. Bu nedenle herhangi bir düşme, çarpma ve yaralanma sonucu kırık veya çıkık olabileceğinden şüpheleniyorsanız bir doktora görünmeniz gerekir. Doktora ulaşıncaya kadar aşağıdaki önerileri dikkate alınız:

  • İlgili bölgeyi askıya alın veya tahta benzeri bir şeyle sabitleyiniz. Kendiniz eklemi veya kemiği eski yerine yerleştirmeye kalkışmayın. Bu müdahale eklem ve çevresindeki kas, bağ, sinir ve hatta kan damarlarına zarar verebilir.
  • Çıkık yerine oturtulmaya çalışılmaz.
  • Hastaya/yaralıya ağızdan hiçbir şey verilmez.
  • Bölgede nabız, deri rengi ve ısı kontrol edilir.

Çıkık Neden Oluşur?

  • Spor yaralanmaları: Özellikle oyuncular arasında temas içeren futbol, buz hokeyi, kayak sporu, jimnastik ve voleybol gibi spor dallarında düşme ve çarpmalar önemli çıkık sebeplerindendir.
  • Sporla ilişkili olmayan travmalar: Motorlu araçların kaza yapması sonucu eklemlerin sert darbeler alması da sık görülen nedenler arasındadır.
  • Düşmeler: Düşme sonucu eklemler yerinden oynayabilir ve kemikler yerinden çıkabilir.

Etkilenen eklemi destekleyen bağ veya kirişlerin gerilmesi ve yırtılması veya eklem çevresindeki sinir ve yakın damarlarının zarar görmesi durumunda bu dokuların onarılması için ameliyat yapılması gerekebilir.

Testler ve Teşhis

  • Röntgen: Eklemdeki çıkık, kemik kırıkları ya da eklemde meydana gelen diğer hasarların ortaya çıkarılmasında kullanılır.
  • MR: Çıkık olan eklem çevresindeki yumuşak dokularda meydana gelen hasarları göstermede başarılı bir görüntüleme testidir.

Çıkık Tedavisi Nasıl Uygulanır ?

cikik-teshisi

Çıkık Tedavisi Nasıl Uygulanır?

Yerine oturtma: Bu işlem sırasında doktorunuz kemikleri hafif manevralar ile tekrar yerine oturtmaya çalışacaktır. Ağrı ve şişme miktarına bağlı olarak, kemiklerin oturtulmasından önce lokal ya da genel anestezi yapılması gerekebilir.

Sabitleme: Kemiklerin doğru şekilde yerine oturtulmasından sonra eklem bölgesinin birkaç hafta boyunca bir atel, askı ya da alçı ile hareketsiz kalması gerekir. Sabitleyicinin ne kadar süre boyunca kalacağı çıkığın yerine ve niteliğine bağlıdır.

Ağrı kesici ilaç: Kemiklerin yerine oturtulmasından sonra ağrı oluşabilir. Eğer ağrılar devam ederse bir ağrı kesici veya kas gevşetici kullanabilirsiniz.

Ameliyat: Eklem çevresindeki damar veya sinirlerin hasar görmesi ya da kemiklerin yerine oturtulamaması durumunda ameliyat ihtiyacı doğabilir. Özellikle tekrarlayan omuz çıkıkları ameliyatı gerekli kılmaktadır.

Rehabilitasyon: Atel ve alçı alındıktan sonra ilgili bölgenin eski hareket kabiliyetini kazanması için bir rehabilitasyon ve fizik eğitim ünitesine alınması gerekebilir. Çıkığın niteliğine göre gerekli olabilir ya da olmayabilir. Kalça çıkıkları gibi çıkıklar için fizik tedaviye birkaç ay devam edilmesi bile gerekebilir.

Eğer büyük bir sinir ya da doku hasarı olmayan basit bir çıkık ise ekleminiz büyük ihtimalle daha kısa sürede eski durumuna kavuşacaktır. Ancak eklem bölgesi tam iyileşmeden çalışma veya spor yapmak suretiyle tekrar zorlanırsa tekrar yerinden çıkabilir. Bunu da unutmamak gerekir.

Yaşam Tarzı ve Evde Yapılabilecekler

  • Çıkık olan ekleminizi dinlendirin. Yaralanmaya neden olan aktiviteyi yapmaktan ve eklem bölgesini zorlamaktan kaçının.
  • Buzlu ve sıcak kompres uygulayın. Yaralı eklem üzerine buz koymak iltihap ve ağrıyı azaltmaya yardımcı olur. Bunu yapmak için buz kalıplarını bir havlu ya da benzeri bir beze sararak ilgili bölgeye 15-20 dakika boyunca uygulayın. İlk iki gün boyunca her iki saatte bir bunu uygulamaya çalışın. İki üç gün içinde ağrı ve iltihaplanma geçtikten sonra yapılacak sıcak uygulama kasların gevşemesine yardımcı olur. Tek seferde en fazla 20 dakika boyunca sıcak uygulama yapınız.
  • Ağrı kesici ilaç alınız. İbuprofen, naproksen veya asetaminofen etken maddeli ağrı kesiciler çıkıktan kaynaklanan ağrıları hafifletmede yardımcı olacaktır. Ağrılar geçince ilaçları kesebilirsiniz.
  • Eklemlerin ara ara hareket ettirilmesini sağlayın. Eklemlerin hareket kabiliyetini kaybetmemesi ve sertleşmemesi için doktor ya da fizyoterapistin önerdiği şekilde fiziksel hafif egzersizler yapınız.

Çıkığı Önleme

  • Düşme vakalarını önlemek için tedbirler alınız. Eğer düşme görmeden kaynaklanıyorsa gözlerinizi düzenli olarak kontrol ettirin. Eğer ilaçlardan kaynaklanıyorsa bunu doktorunuza belirtiniz ve baş dönmesi şeklinde yan etkisi olmayan ilaç yazmasını isteyiniz. Ayrıca evin yeterli derecede ışıklandırılmış olmasını ve potansiyel olarak düşmeye neden olabilecek zemin kayganlığı gibi faktörlerin düzeltildiğinden emin olunuz. Bu tür düşmeler genellikle yaşlıların başına geldiği için ve kemiklerinin de kırılmaya ve çıkmaya karşı daha hassas olduğu göz önüne alındığında ev ortamının buna göre düzenlenmesi gerekmektedir.
  • Temas içeren spor dallarıyla uğraşıyorsanız koruyucu giysiler giyiniz.

Randevu Talebi

Önerilen Video